Praktyczne porady dla matek i ojców. Przeczytaj, co powinni wiedzieć rodzice o zdrowiu dziecka.

Lamblie

Giardioza zwana lambliozą

Giardioza to choroba pasożytnicza,

którą wywołuje żyjący na całym świecie pierwotniak Giardia lamblia. Rocznie w Polsce rejestruje się około 2400 przypadków giardiozy. Należy podejrzewać, że jest ich znacznie więcej, nie wszystkie są wykrywane, a rozpoznane nie zawsze są zgłaszane do Sanepidu.

    Giardia lamblia jest pierwotniakiem mikroskopijnej wielkości, pasożytuje przede wszystkim w jelitach człowieka, ale również nie gardzi zwierzętami domowymi.  Zarażamy się (zjadając cysty pierwotniaka) głównie przez brudne ręce (kontakt bezpośredni z zarażoną osobą) lub wodę (pitną, albo w basenie, jeziorze, rzece); rzadziej przez zanieczyszczony pokarm. Z połkniętych cyst po kilku dniach lub tygodniach uwalniają się trofozoity, które mnożą się w jelicie cienkim przez podział. Dzielą się tak skutecznie, że przylegając do błony śluzowej jelita prowadzą do zmniejszenia jego powierzchni wchłaniania. Z czasem trofozoity kończą przyleganie i namnażanie. Przedostają się do jelita grubego, aby tam przekształcić się ponownie w cysty, gotowe do wydalenia w stolcu. Wydalanie lamblii w kale może trwać pół roku lub dłużej. Ich formy przetrwalnikowe, czyli cysty, w kale przeżywają tylko tydzień, ale w glebie do 7 tygodni, a w zimnej wodzie do 3 miesięcy. Nawet chlorowanie wody nie zabija cyst.

 

Objawy giardiozy

    Giardioza zwykle przebiega bezobjawowo, ale zarazem jest uważana za najczęstszą w Polsce przyczynę przewlekłych bólów brzucha i biegunek u dzieci w wieku przedszkolnym.

    W zarażeniach objawowych występują dolegliwości głównie ze strony przewodu pokarmowego. Mogą to być bóle brzucha zaraz po jedzeniu, czyli objawy również często zgłaszane przez dzieci zdrowe. Początkowe objawy lambliozy mogą odpowiadać zakażeniom żołądkowo-jelitowym. Biegunka, o nagłym początku, najpierw może być wodnista, później stolce papkowate, spienione, jasne, błyszczące, o przykrym zapachu. Tak jak we wszystkich problemach żołądkowych może występować złe samopoczucie, brak łaknienia, wzdęcia, nudności, a sporadycznie także wymioty.

Dłuższemu występowaniu wymienionych dolegliwości towarzyszy chudnięcie.  Taki objaw należy uznać za szczególnie niepokojący. Nie jest niczym niezwykłym, że dziecko czasowo nie przybiera na wadze, ale chudnięcie dziecka wymaga oceny lekarskiej i zwykle badań dodatkowych. Podobnie, jeśli dolegliwości o stałym nasileniu  utrzymują się ponad tydzień.

    U niektórych dzieci można zaobserwować nadwrażliwość na pierwotniaka, podobnie jak na alergeny. Na szczęście wysypki czy zaostrzenie astmy oskrzelowej występują rzadko. W badaniach krwi dzieci zwykle nie obserwuje się istotnego zwiększenia ilości krwinek kwasochłonnych charakterystycznej dla większych pasożytów, jak obleńce (np. glisty) i płazińce (np. tasiemce, przywry).

    Okresowo można zaobserwować niewielką żółtaczkę. Z czasem może dojść do niedokrwistości z niedoboru żelaza albo do zespołu jelita drażliwego, z naprzemiennymi biegunkami i zaparciami. Bardzo rzadko z powodu lambliozy możliwe są afty i zapalenia stawów.

    Najczęściej dolegliwości ustępują samoistnie po kilku tygodniach. Przewlekła lamblioza może jednakże nastąpić po ostrej fazie choroby, lub od początku przebiegać łagodniej, ale przewlekle.

 

Jak można rozpoznać giardiozę? Jakie badania zlecić?

    W przypadku podejrzenia zakażenia lambliami bada się kał. Ważne jest, aby do badania dostarczyć kał "świeży", tzn.  wkrótce po jego wydaleniu.

    Badanie kału w kierunku lamblii enzymatyczną metodą ELISA (Ag) może jednak wykazywać "zakażenia", których nie ma. Wyniki fałszywie dodatnie mogą wynikać z chemicznych zanieczyszczeń i małej swoistości testu.

    Eksperci uważają za wskazane potwierdzenie wyniku dodatniego wykryciem pierwotniaka w badaniu mikroskopowym stolca. Niestety, jak już wspomniałem, ani znalezienie, ani rozpoznanie nie jest takie proste i oczywiste. Wynik ujemny nie wyklucza zakażenia, ponieważ cysty w kale występują tylko okresowo, a na dodatek łatwo je pomylić z leukocytami lub drożdżakami. Z tych powodów zaleca się: badanie 3 próbek pobranych co 2-3. dzień.

    W szpitalu można szukać żywych pierwotniaków, czyli trofozoitów. Badanie stolca na obecność trofozoitów jest możliwe, ale tylko w stolcu biegunkowym badanym niezwłocznie po pobraniu. Praktycznie więc niewykonalne w warunkach pozaszpitalnych.

    Można szukać trofozoitów w płynie pobranym z dwunastnicy. Jest to badanie najbardziej wiarygodne, ale wielce nieprzyjemne dla pacjenta i trudne technicznie dla badających. Zlecane jest zwykle w sytuacjach, gdy 3-krotne badanie stolca dało wynik ujemny, ale  konieczna jest weryfikacja uzasadnionego podejrzenia giardiozy. Jeszcze rzadziej jest zlecane badanie wycinka błony śluzowej dwunastnicy lub jelita cienkiego. Badanie mikroskopowe ma wykazać częściowy zanik kosmków jelita cienkiego  i trofozoity na powierzchni błony śluzowej.

 

Jak się leczy giardiozę?

    Aktualne stanowisko ekspertów jest takie: ze względów epidemiologicznych należy leczyć każdego zarażonego, bez względu na występowanie objawów klinicznych, w tym wszystkich zarażonych współdomowników chorego.

    Zalecenie to oznacza: najpierw diagnostyka, a dopiero później leczenie. Leczy się tylko osoby, u których badania potwierdzają zakażenie.

    jest wyjątek. Bez wspomnianych badań lekarz może rozważyć leczenie  chorego z objawami giardiozy i typowym wywiadem epidemiologicznym. Typowy wywiad epidemiologiczny oznacza dłuższe przebywanie chorego w środowisku, w którym badaniami udowodniono liczne przypadki zakażeń parazytem. Takie warunki mogą zaistnieć w domach dziecka lub w egzotycznych rejonach tzw. trzeciego świata, gdzie występowały liczne udowodnione zakażenia. Za błąd uważa się zaś leczenie (bez badań)  wszystkich dzieci z grupy przedszkolnej lub jednej klasy.

W leczeniu lekarze zwykle stosują metronidazol,  furazolidon lub tynidazol.

    Brak pierwotniaka w stolcu po 2–4 tyg. od zakończenia leczenia (kontrolny test antygenowy lub badanie mikroskopowe stolca) świadczy o wyleczeniu.

    Po przechorowaniu nie pozostaje trwała odporność, możliwe są kilkakrotne zarażenia, już nawet po kilku tygodniach od wyleczenia.

    Pocieszające, że u osób z prawidłowym układem immunologicznym choroba zazwyczaj ustępuje samoistnie po kilku tygodniach, a ostatecznie miesiącach.

 

Jak można zapobiegać chorobie?

Należy przestrzegać podstawowych zasad higieny.

Unikać picia nieprzegotowanej wody ze strumieni, rzek i jezior (gotowanie niszczy cysty).

Bardzo dokładnie myć warzywa i owoce czystą wodą, szczególnie gdy są spożywane na surowo.

Przestrzegać zakazu korzystania z kąpielisk przez chorych na giardiozę do 2 tyg. po ustąpieniu objawów.

Izolować chorych z biegunką, pracujących w żłobku, przedszkolu i instytucjach opieki.

Nie wolno nawozić ziemię ludzkimi odchodami

 

Podsumowanie

Skażone ręce i woda są główną przyczyną zakażeń lambliami.

Przewlekłe bóle brzucha i biegunki u dzieci w wieku przedszkolnym mogą być objawem giardiozy.

Badanie metodą ELISA (Ag) może wykazywać "zakażenia" których nie ma.

 

    Jednorazowy wynik ujemny badania mikroskopowego kału nie  wyklucza zakażenia, ponieważ cysty w kale występują tylko okresowo, a na dodatek łatwo je pomylić. W przypadku podejrzenia zakażenia lambliami zaleca się: mikroskopowe badanie 3 próbek kału pobranych co 2-3. dzień.

 

Zakażenie rozpoznaje lekarz na podstawie wiarygodnych wyników badań.

Należy leczyć każdego zarażonego, nawet jeśli nie ma objawów choroby.

 

O mnie

Marek Pleskot

Jestem pediatrą od ponad 30 lat. Przez 14 lat uczyłem studentów i specjalizujących się lekarzy w Warszawskiej Akademii Medycznej, od 22 lat prowadzę gabinet pediatryczny w Podkowie Leśnej. Wiem o co pytają rodzice i wiem czego zwykle nie zdążą wytłumaczyć inni lekarze.

Popularne porady

CIAŁO OBCE W DROGACH ODDECHOWYCH

Zakrztuszenia/zachłyśnięcia lub zadławienia u dzieci

NIEMOWLĘ NIEPRZYTOMNE

Reanimacja podstawowa wg European Resuscitation Council

© 2015 pediatraodpowiada.pl. Porady dla rodziców i opiekunów dzieci