Praktyczne porady dla matek i ojców. Przeczytaj, co powinni wiedzieć rodzice o zdrowiu dziecka.

Kontrowersyjna witamina K, K jak krwawienie

    Krwawienia z niedoboru witaminy K (ang. vitamin K deficiency bleeding, VKDB) wywołują chorobę krwotoczną noworodków

stosunkowo rzadko, różnie się manifestują ale mogą stanowić zagrożenie dla życia niemowlęcia.

    Do grupy DUŻEGO ryzyka VKDB należą niemowlęta z nierozpoznaną atrezją (zarośnięciem) dróg żółciowych, które są karmione piersią czyli nie otrzymują witaminy K w mieszankach mlecznych. Atrezji dróg żółciowych dotyczy 1 na kilkanaście tysięcy żywo urodzonych dzieci.

    Do czynników ZWIĘKSZONEGO RYZYKA choroby krwotocznej noworodka należą: wcześniactwo, cięcie cesarskie,  zamartwica, hipotrofia wewnątrzmaciczna, zespół aspiracji smółki, stosowanie leków przed porodem (karbamazepina, fenytoina, barbiturany, cefalosporyny, ryfampicyna, izoniazyd, pochodne kumaryny).

VKDB można klasyfikować ze względu na czas wystąpienia krwawienia. W przypadku postaci wczesnej do krwawienia dochodzi w 1. dobie życia, w przypadku postaci klasycznej − między 2. a 7. dniem życia, postać późna występuje natomiast między 2. tygodniem a 6. miesiącem życia (zwykle do 3. m.ż.).

    Objawy choroby są ściśle związana z lokalizacją krwawienia, która zależy od postaci choroby. W postaci wczesnej  (1. doba życia) najczęściej stwierdza się krwiaki podokostnowe, krwawienie wewnątrzczaszkowe oraz krwawienie z pępka.

    W postaci klasycznej (2.–7. doba życia) krwawienie najczęściej dotyczy przewodu pokarmowego (czarne stolce), pępka, skóry i błon śluzowych, bardzo rzadko dochodzi do krwawienia do mózgu.

    W postaci późnej (>7. doby życia) krwawienie najczęściej (w 50–80% przypadków) dotyczy mózgu i wiąże się z istotnym ryzykiem jego trwałego uszkodzenia oraz znaczną śmiertelnością (20% przypadków). Epizod krwawienia wewnątrzczaszkowego zwykle poprzedzają tzw. objawy alarmowe, sugerujące niedobór witaminy K. Obserwuje się je kilka dni lub tygodni przed epizodem. Są to niewielkie krwawienia z błon śluzowych, pępka, przewodu pokarmowego i miejsc wkłuć, podbiegnięcia krwawe, przedłużająca się biegunka i wymioty, słaby przyrost masy ciała oraz przedłużająca się żółtaczka.

    Wszystkie badania wskazują, że ryzyko zachorowania na VKDB zależy głównie od NIEPODANIA,  dziecku po urodzeniu, profilaktycznie 1 mg witaminy K domięśniowo. Jest wtedy 80 razy większe. Oszacowano, że RYZYKO wystąpienia wczesnej postaci VKDB wzrasta do 12% u noworodków z GRUPY RYZYKA, które po urodzeniu nie otrzymały profilaktycznie 1 mg witaminy K domięśniowo. Ryzyko wystąpienia klasycznej postaci VKDB u noworodków, które nie otrzymały witaminy K, wynosi 0,1–15 przypadków na 1000 urodzeń. Tak szeroki zakres częstości występowania zależy od sposobu karmienia i czynników ryzyka. Karmienie mieszanką mleczną z witaminą K ochrania niemowlę, ale nie w 100%. Ryzyko wystąpienia postaci późnej VKDB u dzieci, które nie otrzymały po urodzeniu profilaktycznie witaminy K, wynosi 0,05–0,07 przypadku na 1000 urodzeń, a więc jest zdecydowanie mniejsze, ale charakteryzuje się zdecydowanie poważniejszym przebiegiem choroby.

    Po podaniu jednorazowym 1 mg częstość występowania VKDB wynosi 0,37/100 000 niemowląt w Kanadzie i 0,1/100 000 niemowląt w Wielkiej Brytanii, gdzie dawkę 1 mg domięśniowo powtarza się w 1. i 4. tygodniu życia.

    Do niedawna powszechnie zalecano trzymiesięczne podawanie witaminy K w nadziei zmniejszenia ryzyka krwawień z powodu jej niedoboru. W pierwszym kwartale 2016 roku opublikowała je grupa polskich ekspertów: „Zalecenia dotyczące profilaktyki krwawienia z niedoboru witaminy K” (Standardy Medyczne Pediatria, 2016; 13: 26–37). Takie zalecenia przedstawiłem w poradniku Niemowlę 2016.

        OSTATNIE badania jednakże wykazały, że suplementacja witaminy K w podawanych doustnie mikrodawkach zarówno 25 µg/d, jak i 150 µg/d nie zapobiega krwawieniom (z niedoboru witaminy K) u karmionych piersią niemowląt z nierozpoznaną cholestazą (zastojem żółci) przedłużoną. Z dotychczasowej doustnej profilaktyki wycofały się państwa Europejskie oraz Stany Zjednoczone, Kanada, Australia i Nowa Zelandia."

    Ostatnio, w związku z publikacją nowych danych dotyczących profilaktyki krwawienia z niedoboru witaminy K (VKDB) i aktualnych wytycznych Committee on Nutrition European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) . Zarząd Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego wycofał swoje poparcie dla wcześniejszego stanowiska grupy polskich ekspertów. OBECNIE nie ma już zaleceń doustnego podawania witaminy K na kartach wypisowych rodzących sie dzidziusiów, które w szpitalu otrzymały witaminę K domięśniowo.

Co praktycznie z zaleceń/niezaleceń wynika dla rodziców?

     Proponuję zastosować się do zaleceń podanych na karcie wypisowej, należy uznać je za wytyczne aktualne, dotyczące konkretnego dziecka. Od reguł bywają jednakże wyjątki, szczególnie, że istnieją rozliczne kontrowersje. Moim zdaniem, bez konsultacji z pediatrą, nie należy rezygnować z dotychczasowego podawania witaminy K niemowlętom z grupy zwiększonego ryzyka (jw.), które są karmione piersią.

    Warto sprawdzić, czy dziecko otrzymało domięśniowa dawkę witaminy K, jeśli nie - lekarz powinien zalecić dawki doustne wg nowych schematów.

    Należy podkreślić, że nie ma jakichkolwiek przesłanek, że podawanie witaminy K jak dawniej, miało negatywne skutki dla dziecka. W piśmiennictwie pediatrycznym nie opisano przypadków przedawkowania witaminy K. 

O mnie

Marek Pleskot

Jestem pediatrą od ponad 30 lat. Przez 14 lat uczyłem studentów i specjalizujących się lekarzy w Warszawskiej Akademii Medycznej, od 22 lat prowadzę gabinet pediatryczny w Podkowie Leśnej. Wiem o co pytają rodzice i wiem czego zwykle nie zdążą wytłumaczyć inni lekarze.

Popularne porady

NIEMOWLĘ NIEPRZYTOMNE

Reanimacja podstawowa wg European Resuscitation Council

CIAŁO OBCE W DROGACH ODDECHOWYCH

Zakrztuszenia/zachłyśnięcia lub zadławienia u dzieci

© 2015 pediatraodpowiada.pl. Porady dla rodziców i opiekunów dzieci