Praktyczne porady dla matek i ojców. Przeczytaj, co powinni wiedzieć rodzice o zdrowiu dziecka.

MONONUKLEOZA ZAKAŹNA, choroba o wielu twarzach a nawet maskach

Mononukleoza zakaźna jest chorobą wywołaną przez wirusa Epsteina

i Barr (EBV). Nazywana jest choroba pocałunków, gdyż materiałem zakaźnym jest ślina zawierająca wirusy EBV, wrotami zakażenia jama nosowo-gardłowa.

    Charakteryzuje ją bardzo duża różnorodność objawów. Czasami rozpoczyna się, trwającymi 1-2 tygodnie objawami poprzedzającymi chorobę, jak: osłabienie, bóle mięśni, głowy, gardła, brzucha czy wymioty. W pełnoobjawowej mononukleozie, po okresie wylęgania trwającym 30-50 dni, występuje trudna do obniżania gorączka (utrzymująca się przez 2-3 tygodnie u młodych dorosłych). Po 3–4 dniach gorączki mogą się powiększać wątroba i śledziona. W ostrym okresie mononukleozy pacjent jest zmęczony, senny apatyczny.

    Zapalenie gardła przebiega z niewielkim zaczerwienieniem powiększonych migdałków, często z nalotami przypominającymi anginę. Na podniebieniu miękkim mogą być widoczne wybroczyny w postaci czerwonych plamek.

    U 90% pacjentów powiększone są węzły chłonne szyjne, u młodszych pacjentów również w innych okolicach.  Węzły chłonne są niebolesne przy dotyku.  

     Rzadziej występują też: katar z gęstą śluzową wydzieliną, obrzęk powiek górnych i nasady nosa (objaw Glanzmanna), wysypka, żółtaczka (u dzieci rzadko). U 10% chorych objawom ogólnym może towarzyszyć plamista lub grudkowo-plamista wysypka, zlokalizowana głównie na tułowiu. Utrzymuje się do tygodnia. Zdecydowanie częściej, bo u około 70% chorych, w wyniku nadwrażliwości na penicyliny półsyntetyczne (zwłaszcza amoksycylinę) w przebiegu mononukleozy w 7-10 dobie od pierwszej dawki antybiotyku pojawia się wysypka. Jest ona żywoczerwona, często bardzo intensywna (odropodobna), uogólniona, z zajęciem skóry dłoni i stóp. Ustępowaniu wysypki towarzyszy jej brunatnienie.

 

    Rozpoznanie nie jest proste, gdyż w ciągu kilku dni ujawnia się kolejno tylko część z wymienionych objawów. Bywa, że diagnostykę należy prowadzić w szpitalu, zwłaszcza że powiększenie węzłów chłonnych, wątroby i śledziony występuje w wielu innych zespołach chorobowych. Choroba może przypominać groźniejsze schorzenia jak np. białaczkę. U innych objawy zakażenia bywają tak łagodne, że mogą przypominać zwykłe przeziębienie. Czasami można mieć jeszcze większe szczęście i przebyć zakażenie bezobjawowo.

 

    W morfologii krwi obwodowej stwierdza się leukocytozę limfocytarną oraz obecność limfocytów atypowych (≥10% lub ≥1000 G/l). Stwierdzenie typowych objawów przedmiotowych i podmiotowych oraz zmian w krwi obwodowej pozwala na rozpoznanie choroby. W przebiegu choroby czasem stwierdza się zmniejszoną liczbę płytek krwi (zwykle bez skazy krwotocznej) oraz podwyższone wartości aminotransferaz. W przypadkach wątpliwych można rozważyć wykonanie testów z krwi polegających na wykrywaniu obecności przeciwciał, ale dopiero po 10 dniach chorowania. Należy do nich test ELISA, wykrywający swoiste przeciwciała skierowane przeciwko EBV. Wyróżniamy wśród nich przeciwciała aVCA w klasie IgM (wykrywane w ostrym zakażeniu) oraz utrzymujące się do końca życia aVCA w klasie IgG i aEBNA, świadczące o zakażeniu przebytym w przeszłości.

    Możliwe jest też wykrywanie tzw. nieswoistych przeciwciał za pomocą odczynu Paula-Bunnella-Davidsohna. Badanie to ma zastosowanie u pacjentów powyżej 12. roku życia, z uwagi na to, że wcześniej organizm nie produkuje przeciwciał tego typu.

potwierdzających zakażenie EBV.

    Leczenie jest głównie objawowe, łagodzące przebieg choroby. Podaje się leki przeciwgorączkowe, czasami są wskazania do podania antybiotyku, gdy wystąpią powikłania bakteryjne, głównie bakteryjne zapalenie gardła. W ciężkich przypadkach utrudnienia oddychania i wystąpienia innych powikłań leczenie prowadzi się w szpitalu.

 

    Powikłania mononukleozy zakaźnej występują rzadko. Najczęściej jest to utrudnienie oddychania, nawet bezdechy, spowodowane znacznym powiększeniem migdałków, niedrożnością przewodów nosowych i powiększeniem węzłów chłonnych. Duże powiększenie śledziony grozi jej pęknięciem w przypadku urazu (na szczęście powikłanie bardzo rzadkie).

 

    W późniejszym okresie, zwłaszcza w przypadku powiększenia śledziony, konieczny jest oszczędzający tryb życia. Nie ma szczepionki zapobiegającej zakażeniu wirusem EBV. Przestrzeganie podstawowych zasad higieny jest najlepszym sposobem profilaktyki mononukleozy zakaźnej.

    Przebycie zarówno mononukleozy zakaźnej, jak i zakażenia bezobjawowego, powoduje uzyskanie odporności na całe życie, ale zarażać innych można jeszcze przez wiele miesięcy.

O mnie

Marek Pleskot

Jestem pediatrą od ponad 30 lat. Przez 14 lat uczyłem studentów i specjalizujących się lekarzy w Warszawskiej Akademii Medycznej, od 22 lat prowadzę gabinet pediatryczny w Podkowie Leśnej. Wiem o co pytają rodzice i wiem czego zwykle nie zdążą wytłumaczyć inni lekarze.

Popularne porady

Pandemia latem gasnąca?

Czy SAMOISTNE WYGASZANIE PANDEMII

Ograniczanie zakażeń koronawirusowych

Obecnie w Polsce ryzyko ciężkiego zachorowania

© 2015 pediatraodpowiada.pl. Porady dla rodziców i opiekunów dzieci